Bilgi mimarisi nedir?

Bilgi mimarisi, bir web sitesinin, uygulamanın ya da kurum içi portalın içeriğini insanların aradığını kolayca bulup anlayabileceği biçimde düzenleme işidir. Dört soruya yanıt verir: Hangi içerik var? Nasıl gruplanıyor? Neye ne ad veriliyor? İnsanlar ona hangi yoldan ulaşıyor: menüyle mi, aramayla mı, bağlantılarla mı?

Bir binanın kat planı gibi düşünebilirsiniz. Ziyaretçi planı görmez, ama doğru kapıyı bulup bulamadığını hemen fark eder.

Bilgi mimarisi neleri kapsar?

  • İçerik envanteri. Hangi sayfalar, belgeler, hizmetler ve veriler var; hangileri güncel, hangileri birbirini tekrar ediyor.
  • Yapı. İçeriğin hangi gruplara ayrıldığı ve bu grupların birbirine nasıl bağlandığı. Site haritası bu yapının özetidir.
  • Adlandırma. Menülerde, başlıklarda ve kategorilerde kullanılan kelimeler. Kurumun kendi dili ile kullanıcının dili çoğu zaman aynı değildir.
  • Navigasyon. Ana menü, alt menüler, sayfa içi bağlantılar: insanların bir yerden ötekine nasıl geçtiği.
  • Arama ve sınıflandırma. İçeriğin nasıl etiketlendiği, aramanın neyi bulduğu, filtrelerin nasıl çalıştığı.
  • Yönetişim. Yeni içerik eklendiğinde yapının nasıl korunacağı ve kimin neye karar verdiği.

Bilgi mimarisi ile UX ve UI tasarımı arasındaki fark ne?

Bilgi mimarisi içeriğin yapısını, UX tasarımı bu yapının içindeki deneyimi, UI tasarımı ise o deneyimin ekrandaki görünüşünü belirler. Sıra önemlidir: yapı belirsizse, en iyi arayüz bile kullanıcıya yanlış yolu güzel bir biçimde gösterir.

Bu yüzden bilgi mimarisini strateji ile UX/UI tasarımı arasındaki köprü olarak görüyoruz. Araştırmadan öğrenilenler önce bir yapıya, sonra ekranlara dönüşür.

Kurumlar için neden bu kadar önemli?

Küçük bir sitede bütün içerik bir bakışta görülebilir. Kurumlarda durum farklıdır: onlarca birim, yüzlerce sayfa, farklı hedef kitleler, yıllar içinde birikmiş içerik. Bu ölçekte bilgi mimarisi bir tasarım ayrıntısı değil, stratejik bir karardır.

İnsanlar aradığını bulur. Vatandaşlar, müşteriler ya da çalışanlar bir siteye bir iş için gelir: başvuru yapmak, bir bilgiyi doğrulamak, bir belgeye ulaşmak. Yapı onların ihtiyacına göre kurulduğunda bu iş kısa sürer. Kurumun organizasyon şemasına göre kurulduğunda ise kullanıcıdan önce kurumu tanıması beklenir.

İçerik kendini tekrar etmez. Net bir yapı yoksa her birim kendi sayfasını açar; aynı bilgi farklı yerlerde, farklı sürümlerle yaşar ve hangisinin güncel olduğu belirsizleşir. Bilgi mimarisi her içeriğe bir yer ve bir sahip verir.

Aynı sorular tekrar tekrar sorulmaz. Bulunamayan bilgi telefona, e-postaya ve çağrı merkezine döner. Bulunabilir içerik, ekiplerin aynı soruları yeniden yanıtlamasının önüne geçer.

Ürün büyüyebilir. Yeni hizmetler, diller ya da kitleler eklendiğinde iyi bir yapı genişler. Zayıf bir yapı ise her eklemede biraz daha karmaşıklaşır ve birkaç yılda bir baştan kurulması gerekir.

Taşımalar güvenle yapılır. Bir site yeni bir altyapıya taşınırken bilgi mimarisi; neyin taşınacağının, neyin birleşeceğinin ve hangi eski adresin hangi yeni sayfaya yönleneceğinin haritasıdır. Bu harita olmadan hem kullanıcılar hem arama motorları yolunu kaybeder.

Arama motorları ve yapay zekâ içeriği daha iyi anlar. Net başlıklar, tutarlı adlandırma ve mantıklı bir hiyerarşi, içeriğin doğru sorularda bulunmasını kolaylaştırır.

Bilgi mimarisi dijital ürün stratejisinin neresinde durur?

Dijital ürün stratejisi kime, neyi, neden sunacağınızı belirler. Bilgi mimarisi ise bu kararların içeriğe ve yapıya nasıl dönüşeceğini gösterir. Bu yüzden projenin başında, tasarım ve geliştirmeden önce yer alır.

Yaklaşımımızda bu iş Tanımla ve Keşfet aşamasının merkezindedir: hedefleri, kullanıcıları ve mevcut içeriği anlarken yapının taslağı da ortaya çıkar. Tasarla ve Geliştir aşamasında navigasyon, sayfa şablonları ve arama bu yapı üzerine kurulur.

Bilgi mimarisi bir kez yapılıp bırakılan bir iş de değildir. İyileştir aşamasında insanların içeriği nasıl kullandığını izliyor, analitikten ve site içi aramalardan öğrendiklerimizle yapıyı güncelliyoruz.

Bilgi mimarisi çalışmasına ihtiyacınız olduğunu nasıl anlarsınız?

  • Kullanıcılar ya da çalışanlar aynı soruları tekrar tekrar soruyor.
  • Aynı bilgi birden fazla sayfada, farklı sürümlerle duruyor.
  • Menüler kullanıcıların ihtiyaçlarını değil, birimlerin adlarını izliyor.
  • Site içi aramaya güvenilmiyor; insanlar aradıklarını arama motorlarında arıyor.
  • Yeni bir içerik eklemek “Bunu nereye koyacağız?” tartışmasıyla başlıyor.
  • Yeni bir altyapıya taşınma, birden fazla sitenin birleştirilmesi ya da kapsamlı bir yeniden tasarım planlanıyor.

Bir bilgi mimarisi çalışması nasıl ilerler?

Adımları ayrıntılı olarak büyük ölçekli kurumsal siteler için hazırladığımız rehberde anlatıyoruz. Kısaca:

  1. Envanter ve değerlendirme. Mevcut içerik, adresler ve kullanım verileri çıkarılır.
  2. Araştırma. Paydaşlarla ve kullanıcılarla görüşülür; insanların neye, hangi kelimelerle ulaşmaya çalıştığı anlaşılır.
  3. Yapı ve adlandırma. İçerik grupları, site haritası ve etiketler kurgulanır.
  4. Doğrulama. Yapı, kullanıcıların gerçek görevleriyle sınanır ve düzeltilir.
  5. Tasarım ve geliştirmeye aktarım. Navigasyon, sayfa şablonları ve arama bu yapıya göre tasarlanır ve geliştirilir.
  6. Koruma. Yeni içeriğin nasıl ekleneceğine dair kurallar ve sorumluluklar netleşir.

Farklı ölçeklerde bilgi mimarisi: dört örnek

  • İSKİ web sitesi. İSKİ’nin web sitesi yeniden tasarlanıp yeni bir altyapıya taşınırken önceki sistemlerdeki içerik ve veriler yeni bir bilgi mimarisine aktarıldı.
  • İçişleri Bakanlığı web siteleri. Bakanlık ve bağlı altı birimin sitelerinin yapısı vatandaşların ne için geldiğine göre kurgulandı; böylece her sitede ihtiyaç duydukları yanıtlara hızlı ve tutarlı biçimde ulaşabiliyorlar.
  • Yıldız One. Yıldız Holding’in çalışan ve iş portalı; veri panellerini, insan kaynakları hizmetlerini, operasyon araçlarını ve şirket bilgilerini tek yerde topluyor. Çok farklı işlerde çalışan kişilerin aradığını hızla bulabilmesi için kurgulandı.
  • Kontrol Kulesi. Yıldız Holding’in filo izleme, yönetim ve raporlama platformu. Filo durumunu, operasyonları ve raporları tek arayüzde topluyor; ekiplerin neyin dikkat gerektirdiğini görüp harekete geçebilmesi için yapılandırıldı.

Bu işlerin tamamı İşlerimiz sayfasında.

Kısaca

  • Bilgi mimarisi, içeriğin yapısı, adlandırılması ve bulunabilirliğidir.
  • Kurumlarda ölçek büyüdükçe bir tasarım ayrıntısı olmaktan çıkar, stratejik bir karara dönüşür.
  • Tasarım ve geliştirmeden önce yapılmalı, yayından sonra da korunmalıdır.

Yukarıdaki belirtilerden bazıları tanıdık geliyorsa Araştırma ve Strateji sayfamıza göz atın ya da bize yazın.