Kısa yanıt

Büyük ölçekli bir sitede bilgi mimarisi, mevcut içeriğin tam bir envanteriyle başlar; kullanıcıların gerçek görevleri ve kullandıkları kelimelerle şekillenir; bir site haritası ve adlandırma sistemi olarak kurulur; kullanıcılarla test edilir ve yayından sonra kurallarla korunur. Sıra önemlidir: menüyü tasarlamak bu sürecin başı değil, sonudur.

Bilgi mimarisinin ne olduğunu ve neden önemli olduğunu önceki yazımızda anlattık. Bu yazı işin nasıl yapıldığına odaklanıyor.

1. Elinizde ne olduğunu bilin: içerik envanteri

İlk adım her sayfanın, belgenin ve formun bir listesini çıkarmaktır. Kulağa sıkıcı gelir, ama büyük sitelerde sürprizlerin çoğu burada ortaya çıkar: unutulmuş alt siteler, aynı başvurunun üç farklı sayfası, kimsenin sahiplenmediği yüzlerce PDF.

Envanterde her içerik için en azından şunları tutun:

  • adresi (URL) ve başlığı,
  • hangi birime ait olduğu ve kimin güncellediği,
  • son güncellenme tarihi,
  • trafiği ve site içi aramada ne sıklıkla arandığı,
  • başka hangi sayfaların ona bağlantı verdiği.

Sonra her içerik için bir karar verin: kalsın, güncellensin, birleşsin ya da kaldırılsın. Kaldırılan ya da birleşen her sayfanın adresini not edin; taşıma aşamasında bu liste yönlendirme haritanız olacak.

2. İnsanların neden geldiğini öğrenin

Kurumsal sitelerin çoğu, kurumun kendini nasıl gördüğüne göre düzenlenmiştir: birimler, müdürlükler, iç süreçler. Ziyaretçiler ise bir iş için gelir. Yapıyı kurmadan önce bu işleri öğrenmek gerekir.

  • Paydaş görüşmeleri. Her birimin sitede neyi başarmak istediğini, hangi içeriğin kritik olduğunu ve hangi sorunların tekrar ettiğini anlayın.
  • Kullanıcı görüşmeleri. Farklı kitlelerden insanlarla konuşun: siteye ne için geldiklerini, aradıklarını nasıl adlandırdıklarını, nerede vazgeçtiklerini sorun.
  • Mevcut veriler. En çok ziyaret edilen sayfalar, site içi arama kayıtları, çağrı merkezine ve e-postaya gelen sorular. Arama kayıtları özellikle değerlidir: insanların kendi kelimeleriyle ne aradığını gösterir.

Bu aşamanın sonunda en önemli üst görevlerin kısa bir listesi olmalı: insanların sitede en sık yapmaya çalıştığı on, on beş iş.

3. Bir düzenleme ilkesi seçin

Büyük siteler genellikle şu ilkelerden biri ya da birkaçının birleşimiyle düzenlenir:

  • Göreve göre: “Başvuru yapın”, “Ödeme yapın”, “Arıza bildirin”. Hizmet veren kurumlar için genellikle en anlaşılır yapıdır.
  • Konuya göre: “Su ve atık su”, “Yatırımcı ilişkileri”, “Sürdürülebilirlik”. Bilgi ağırlıklı içerik için uygundur.
  • Kitleye göre: “Bireysel”, “Kurumsal”, “Çalışanlar”. Kitlelerin ihtiyaçları gerçekten ayrıştığında işe yarar; ayrışmadığında ziyaretçiyi kendini bir kutuya koymaya zorlar.
  • Birime göre: Organizasyon şemasını izler. Kullanıcı için nadiren doğru ana yapıdır, ama “Kurumsal” gibi bir bölümün içinde yerini bulabilir.

Tek bir ilkeyi her yere zorla uygulamak yerine ana navigasyon için birini seçin, diğerlerini ikincil yollar olarak kullanın.

4. Yapıyı ve adları birlikte kurun

Yapı ve adlandırma ayrı işler değildir; doğru grup yanlış adla da bulunamaz.

  • Kart sıralama. Kullanıcılardan içerik başlıklarını kendi mantıklarına göre gruplamalarını ve gruplara ad vermelerini isteyin. Açık kart sıralama insanların zihnindeki grupları, kapalı kart sıralama ise önerdiğiniz grupların anlaşılıp anlaşılmadığını gösterir.
  • Site haritası. Üst görevler ve envanter kararlarıyla birlikte ilk site haritasını çizin. Ana menüde az sayıda, birbirinden net biçimde ayrışan başlık olsun.
  • Adlandırma sözlüğü. Her başlık, kategori ve etiket için tek bir terim seçin ve yazıya dökün. Kurum içinde kullanılan kısaltmalar ve teknik terimler yerine insanların arama kayıtlarında kullandığı kelimeleri tercih edin.

5. Yapıyı tasarımdan önce test edin

Ağaç testi, yapıyı görsel tasarım olmadan sınamanın en hızlı yoludur. Kullanıcılara yalnızca metinden oluşan menü ağacını gösterip gerçek görevler verirsiniz: “Su faturanıza itiraz etmek istiyorsunuz. Nereye tıklarsınız?” İnsanların nerede doğru yola girdiği, nerede kararsız kaldığı ve nerede yanlış yöne saptığı açıkça görülür.

Sonuçlara göre yapıyı ve adları düzeltin, gerekirse tekrar test edin. Bu aşamada yapılan bir değişiklik birkaç satırdır; tasarım ve geliştirme bittikten sonra aynı değişiklik çok daha pahalıdır.

6. Navigasyonu, sayfa şablonlarını ve aramayı yapıya göre tasarlayın

Yapı netleştiğinde UX/UI tasarımı onu insanların görebileceği bir deneyime dönüştürür:

  • Navigasyon: ana menü, alt menüler, içerik haritaları ve sayfa içi bağlantılar.
  • Sayfa şablonları: hizmet sayfası, duyuru, belge, birim sayfası gibi tekrar eden içerik türleri için ortak düzenler. Şablonlar içeriğin tutarlı kalmasını sağlar.
  • Arama: sonuçların nasıl sıralanacağı, hangi filtrelerin sunulacağı, eş anlamlıların nasıl ele alınacağı. Büyük sitelerde arama, navigasyon kadar önemli bir yoldur.
  • Adresler: okunabilir ve yapıyı yansıtan URL’ler hem insanlar hem arama motorları için yol gösterir.

7. Taşımayı yönlendirme haritasıyla yapın

Mevcut bir site yeni yapıya taşınırken birinci adımdaki envanter işe yarar. Her eski adres için bir karşılık belirleyin: yeni sayfa, birleştiği sayfa ya da en yakın üst sayfa. Bu eşleştirmeler kalıcı (301) yönlendirmeler olarak kurulur.

Amaç basit: eski adreslerin hiçbiri boş bir sayfaya düşmemeli. Yer imleri, paylaşılmış bağlantılar ve arama motorlarındaki kayıtlar yeni yapıya sorunsuzca ulaşmalı. Yayından sonra hata kayıtlarını izleyip gözden kaçan adresleri tamamlayın.

Efabrika’nın kendi sitesini yeni altyapıya taşırken de bu kuralı uyguladık: eski sitedeki her adres yeni sitede karşılığı olan bir sayfaya yönleniyor.

8. Yapıyı yayından sonra koruyun

Bilgi mimarisi en çok yayından sonraki ilk yıllarda bozulur: her birim kendi sayfasını eklemek ister, yeni başlıklar menüye sıkıştırılır. Bunu önlemek için:

  • Sahiplik: her bölümün ve içerik türünün bir sorumlusu olsun.
  • Ekleme kuralları: yeni içeriğin nereye ve hangi adla ekleneceğini anlatan kısa bir rehber.
  • Düzenli gözden geçirme: belirli aralıklarla trafik, arama kayıtları ve kullanıcı geri bildirimleriyle yapıyı kontrol edin; eskiyen içeriği kaldırın.

Sık yapılan hatalar

  • Menüyü organizasyon şemasının kopyası olarak kurmak.
  • Envanter çıkarmadan yeni tasarıma başlamak.
  • Adları kurum içi dilden almak.
  • Yapıyı test etmeden doğrudan görsel tasarıma geçmek.
  • Taşıma sırasında eski adresleri yönlendirmemek.
  • Yayından sonra yapının sahibini belirlememek.

Gerçek projelerden

  • İSKİ web sitesi. Site yeniden tasarlanıp yeni bir altyapıya taşınırken önceki sistemlerdeki içerik ve veriler yeni bir bilgi mimarisine aktarıldı; site, başka kanalları da besleyen headless bir arka uç üzerinde çalışıyor.
  • İçişleri Bakanlığı web siteleri. Bakanlık ve bağlı altı birimin siteleri ortak bir kurumsal kimlik üzerine yeniden tasarlandı. Yapı vatandaşların ne için geldiğine göre kurgulandı; böylece her sitede ihtiyaç duydukları yanıtlara hızlı ve tutarlı biçimde ulaşabiliyorlar.
  • Yıldız One. Yıldız Holding’in çalışan ve iş portalı; çok farklı işlerde çalışan kişilerin veri panellerine, insan kaynakları hizmetlerine, operasyon araçlarına ve şirket bilgilerine tek yerden hızla ulaşabilmesi için kurgulandı.

Bu işlerin tamamı İşlerimiz sayfasında.

Kontrol listesi

  1. Tüm içeriğin envanteri ve her içerik için kalsın, güncellensin, birleşsin ya da kaldırılsın kararı.
  2. Paydaş ve kullanıcı görüşmeleri, arama kayıtları ve en sık sorulan sorular.
  3. Üst görevlerin listesi.
  4. Ana düzenleme ilkesi.
  5. Kart sıralamayla şekillenen site haritası ve adlandırma sözlüğü.
  6. Ağaç testi ve düzeltmeler.
  7. Navigasyon, sayfa şablonları, arama ve URL yapısı.
  8. Eski adreslerin tamamı için yönlendirme haritası.
  9. Sahiplik, ekleme kuralları ve düzenli gözden geçirme takvimi.

Bu adımları kendi sitenize uygulamak için destek arıyorsanız Araştırma ve Strateji sayfamıza göz atın ya da bize yazın.