Arayüzleri, insanların verdiği kararlar etrafında tasarlamak
Çoğu ekran, birinin bir şeye karar verebilmesi için vardır. Tasarım veriden ya da özelliklerden değil de o karardan başladığında, arayüz genellikle daha net ve daha sakin bir hâl alır.
Bir arayüzü karar etrafında tasarlamak ne demek?
İnsanın o arayüzü kullanırken neye karar vermesi gerektiğinden yola çıkmak ve geri kalan her şeyi bu kararı destekleyecek şekilde kurgulamak demek. “Bu ekranda ne göstermeliyiz?” yerine “Bu kişi burada neye karar vermeye çalışıyor ve bunu iyi yapabilmesi için neye ihtiyacı var?” diye soruyoruz.
Neredeyse her ekranın arkasında bir karar durur: bir talebi onaylamak ya da geri göndermek, önce hangi siparişle ilgilenileceğini seçmek, bir paket belirlemek, bir rakamın dikkat gerektirip gerektirmediğine karar vermek. Özellikler, veri ve yerleşim bu amaca hizmet eden araçlardır. Arayüz sistemin içerdiği şeylere göre düzenlendiğinde, önemli olanı bulma yükü kullanıcıya kalır. Karara göre düzenlendiğinde ise bu yükün büyük kısmını sistem üstlenir.
Arayüzler neden kararlardan uzaklaşır?
Arayüzler genellikle eldeki malzemeden yola çıkılarak kurulur. Veritabanında bu alanlar var, form da onları gösteriyor. Üründe bu özellikler var, menü de onları sıralıyor. Rapor bu rakamları hesaplayabiliyor, dashboard da hepsini sergiliyor. Her ekleme tek başına makul. Bir araya geldiklerinde ise her şeyin aynı ağırlıkta olduğu, nereye bakmanız gerektiğini hiçbir şeyin söylemediği ekranlar ortaya çıkıyor.
Daha sessiz bir neden de var: arayüzü tasarlayanlar, onunla karar verenler nadiren aynı kişilerdir. İşi yerinde görmeden, her alanı tek tek okuyan hayali bir kullanıcı için tasarlamak çok kolay. Oysa gerçek kullanıcının önünde bir iş kuyruğu, yetişmesi gereken bir teslim ve çalan bir telefon vardır.
Önemli kararları nasıl buluruz?
İşe Tanımla ve Keşfet aşamasında başlıyor ve mümkün olduğunca yerinde görmeye çalışıyoruz. Bir sistemi kullanan insanların yanında oturmak, bir görevi baştan sona izlemek; hangi anların ağırlık taşıdığını, hangilerinin rutin olduğunu gösterir.
Bu kararları haritalarken birkaç soru işimize yarıyor:
- Neye, kim karar veriyor? Kararı sade bir dille adlandırın. “Bu başvuru işleme alınacak kadar eksiksiz mi?” sorusu, “başvuru inceleme ekranı” ifadesinden çok daha yol göstericidir.
- Ne sıklıkla ve ne kadar baskı altında? Günde yüzlerce kez verilen bir kararla, üç ayda bir verilen karar aynı tasarımı gerektirmez.
- Hangi bilgi cevabı değiştiriyor? Çoğu ekran, kararı gerçekten bir yöne çeviren birkaç bilgiden çok daha fazlasını gösterir.
- Hangi karşılaştırma onu anlamlı kılıyor? Tek başına bir değer nadiren işe yarar. Geçen haftayla, bir hedefle ya da benzer bir durumla yan yana geldiğinde bir şey söylemeye başlar.
- Sonra ne oluyor? Her karar bir eyleme dönüşür. Eylem başka bir yerdeyse, arayüz o adımı kısaltmalı.
- Hatanın bedeli ne? Bazı seçimler kolayca geri alınır, bazıları alınamaz. Tasarım bu farkı yansıtmalı.
Arayüz bir veri deposu değildir. Birinin sırada ne yapacağına karar verdiği yerdir.
Efabrika
Tasarımda neler değişir?
Kararlar netleştiğinde, birçok tasarım tercihi kendiliğinden şekillenir. Ekranda neyin kalacağı, neyin bir tık geride duracağı, neyin hiç gösterilmeyeceği artık zevk meselesi olmaktan çıkar; her biri, desteklediği karara göre gerekçelendirilebilir.
Hiyerarşi, önem sırasını izler
Kararı belirleyen bilgi öne çıkar ve kolayca görülür. Destekleyici ayrıntılar erişilebilir durur ama onunla yarışmaz. Bu çoğu zaman varsayılan olarak daha fazlasını değil, daha azını göstermek anlamına gelir.
Sonraki adım, bilginin hemen yanındadır
Biri bir durumu okuyup harekete geçmek için başka bir sayfaya gitmek zorunda kalıyorsa, arayüz tek bir kararı iki ayrı göreve bölmüş demektir. Eylemi kararın verildiği yere koymak hem emeği hem de hata payını azaltır.
İstisnalar rutinden ayrışır
Vakaların çoğu rutinse, tasarım rutini hızlandırmalı, istisnaları ise gözden kaçırılamaz hâle getirmeli. Her kalemi aynı biçimde göstermek, dikkat gerektiren birkaç tanesini gizler.
Dil, insanların düşünme biçimine uyar
Etiketler, veritabanı alanlarının ya da iç ekiplerin adlarını değil, insanların o kararı konuşurken kullandığı kelimeleri taşımalı.
Geri alınabilen seçimler hafif, geri alınamayanlar özenli hissettirir
Kolayca geri alınabilen eylemler hızlı olabilir. Geri dönüşü zor seçimler ise kısa bir onay anını ve neler olacağını gösteren açık bir özeti hak eder.
İşe yaradığını nasıl anlarız?
Kararların verilişini izleyerek. Tasarla ve Geliştir aşamasında, arayüzü kullanacak kişilerle prototipler hazırlayıp test ediyor, onlardan gerçekçi bilgilerle gerçek seçimler yapmalarını istiyoruz. İyileştir aşamasında ise arayüzün zaman içinde nasıl kullanıldığına bakıyoruz: insanlar nerede duraksıyor, bir şeyi kontrol etmek için nereye gidiyor, hangi seçimi geri alıyor? Bu gözlemler bizi yeniden Tanımla ve Keşfet aşamasına ve bir sonraki iyileştirme turuna götürüyor.
İşletme değiştikçe kararlar da değişir. Yeni ürünler, yeni kurallar ve yeni sorumluluklar insanların bilmesi gerekenleri dönüştürür. Bu yüzden arayüzü kararlar etrafında tasarlamak tek seferlik bir çalışmadan çok, aynı soruya düzenli olarak dönme alışkanlığıdır: Bu kişi şu anda neye karar vermeye çalışıyor?
Bir ürün, platform ya da şirket içi bir araç tasarlıyor veya yeniden ele alıyorsanız, Dijital Ürünler ve Platformlar sayfamıza göz atabilir, yaklaşımımızı inceleyebilir ya da bizimle iletişime geçebilirsiniz.